Ақ безгек (белая горячка): бұл не, белгілері, қашан басталады және не істеу керек

Ақ безгектің медициналық атауы — алкогольдік делирий немесе тоқтату делирийі (АХЖ-10 коды F10.4). Бұл ұзақ әрі көп ішкеннен кейін алкоголь ағзадан кенет жоғалғанда дамитын ми жұмысының жедел бұзылысы. «Алкогольмен» жұмыс істеуге үйренген жүйке жүйесі шамадан тыс қозады: ұйқысыздық, діріл, қорқыныш, елес көру, қан қысымы мен тамыр соғысының секіруі осыдан.

Ақ безгек — абстиненттік синдромның ең ауыр дәрежесі. Ол ішуді тастаған әр адамда дами бермейді: көпшілігінде тоқтату діріл, терлеу және нашар ұйқымен шектеледі. Бірақ делирий басталса, ол «таңға қарай өзі өтпейді» және емсіз жүрек ырғағының бұзылуынан, сусызданудан, қызып кетуден, құрысудан немесе жарақаттан өлімге әкелуі мүмкін.

Кең тараған қате түсінік — «ақ безгек жалған арақтан болады». Жалған алкогольден улану — басқа жағдай. Делирий дәл ұзақ әрі тұрақты ішкеннен кейінгі тоқтатумен байланысты, мұнда ішімдіктің сапасынан гөрі запойдың ұзақтығы мен ішілген мөлшер маңызды.

Көбіне соңғы мөлшерден кейін 48–96 сағатта, яғни ішпей жүрген 2–4 тәулікте. Кейде кешірек, 5–7 тәулікке дейін. Әдетте оның алдында бір-екі тәулік ұйқысыздықпен өтетін ауыр тоқтату болады. Әдеттегі көрініс: бір апта немесе одан ұзақ запойдан кейін адам ішуді тоқтатады, бірінші күні денесі дірілдеп, жүрегі айниды, екінші түні ұйықтамайды, ал үшінші түні бұрышта біреумен сөйлесе бастайды.

• 7–10 күннен ұзақ запой немесе бірнеше ай бойы күн сайын ішу.
• Бұрынғы тоқтатуларда ақ безгек немесе құрысу болса — келесі эпизод әдетте ауырырақ өтеді.
• 40–45 жастан асқан жас, бауыр, жүрек аурулары, калий мен магнийдің төмендігі.
• Қосымша аурулар: пневмония, бас жарақаты, инфекция, операция.
• Запой кезінде адам дерлік тамақ ішпей, салмақ жоғалтқан.

Делирий сирек кенеттен басталады. Бірнеше сағат немесе бір тәулік бұрын алғышарттар пайда болады, ал көмек шақыру дәл осы уақытта ең маңызды.

• Екінші-үшінші түн қатарынан мүлде ұйықтамау немесе қорқынышты түстермен қысқа ұйқы.
• Күшейіп бара жатқан мазасыздық, себепсіз қорқыныш, ашушаңдық, әбігерлену.
• Қол мен бүкіл дененің қатты дірілі, сорғалаған тер, тамырдың жиі соғуы.
• Дыбыстан селт ету, артында біреу тұрғандай сезім, қараңғыда «көлеңкелер» мен «шыбындар».
• Адам тәуліктің уақытын шатастырады, қайта сұрай береді, әңгіменің желісін жоғалтады.

Толық дамыған кезеңде адам қайда екенін және бүгін нешесі екенін түсінбейді, жақындарын танымайды немесе шатастырады. Елестер көбіне көзге көрінеді: жәндіктер, жануарлар, бөлмедегі адамдар, қолдағы жіп пен өрмек; дауыстар және терінің үстімен бірдеңе жорғалап жүргендей сезім де болады. Ол олармен сөйлесуі, тығылуы, қолын сермеуі, қашуға тырысуы мүмкін. Сонымен бірге тамыры жиі соғады, қан қысымы жоғары, қызба 38–39 °C-қа дейін, қатты терлейді. Әдетте кешке және түнде жағдайы нашарлайды.

Шынын айтсақ: ақ безгекті үйде емдемейді. Жүрекке, тынысқа және электролиттерге тәулік бойы бақылау жасалатын аурухана керек. Үйдегі сіздің міндетіңіз — жедел жәрдем шақырып, ол келгенше барлығының қауіпсіздігін сақтау.

1. 1Терезе мен балконды жабыңызДелирийде адам елестерден терезе арқылы «құтылуға» тырысуы мүмкін. Терезелер мен балкон есігін жауып, мүмкін болса бекітіңіз, баспалдақ алаңына жалғыз шығармаңыз.
2. 2Қауіпті заттарды алып қойыңызПышақ, құрал-саймандар, белбеу, оттық, дәрілер, көліктің кілті. Газ плитасын өшіріңіз.
3. 3Бір қалыпты жарық жағыңызҚараңғыда елестер күшейеді. Бөлмеде жыпылықтаған теледидарсыз және қатты дыбыссыз кәдімгі жарық жанып тұрсын.
4. 4Жалғыз қалдырмаңыз, бірақ арақашықтық сақтаңызҚасында сабырлы ересек адам болуы керек. Ол агрессивті болса, оны бұрышқа тықпаңыз және өзіңізге шығатын жол қалдырыңыз. Балаларды көршілерге немесе туыстарға апарған жөн.
5. 5Су ұсыныңызАдам өзі іше алса, суды аз-аздан беріңіз: делирийде ол термен көп сұйықтық жоғалтады.
6. 6Бригадаға мәлімет дайындаңызЗапой қанша созылды, соңғы мөлшер қашан болды, бұрын құрысу немесе ақ безгек болды ма, қандай аурулары бар, қандай дәрі қабылдайды.

Нені істемеу керек: «өтіп кетсін» деп алкоголь бермеңіз — бұл ем емес, нашарлауды жасырып қоюы мүмкін. Ұйықтататын, тыныштандыратын дәрілер мен үйдегі дәрі қобдишасындағы таблеткаларды бермеңіз: алкогольдің қалдығымен және сусыздану кезінде бұл қауіпті. Адамды байламаңыз және бөлмеге жалғыз қамап қоймаңыз. Қай қызметті таңдау керегінде қателеспеу туралы — жедел жәрдемді қашан, ал наркологты қашан шақыру керек мақаласында.

Делирийдегі адамды сөзбен толық тыныштандыру мүмкін емес — оның миы қазір жедел бұзылыс күйінде. Бірақ жедел жәрдем келе жатқанда қорқынышын азайтып, өзіне зиян келтіру қаупін төмендетуге болады.

• Баяу, ақырын және қысқа сөйлеңіз: «Мен осындамын. Сен үйдесің. Дәрігерлер келе жатыр».
• Өзіңізді және оны атымен атаңыз, қайда екенін және тәуліктің қай уақыты екенін еске салыңыз.
• Елестермен дауласпаңыз және оларға ілеспеңіз. «Онда ештеңе жоқ, сен есіңнен адасқансың» демей, «Мен оны көріп тұрған жоқпын, бірақ қасыңдамын, сен қауіпсізсің» деген дұрыс.
• Күлмеңіз, айқайламаңыз, қорқытпаңыз — бұл қорқыныш пен агрессияны күшейтеді.
• Кенет қимылдамаңыз және артынан жақындамаңыз.
• Пәтерді аралағысы келсе — қауіпсіз болса, аралай берсін. Күшпен ұстау оған да, сізге де қауіпті.
• Құрысу басталса, айналадағы қатты заттарды алып тастаңыз, аузына ештеңе салмаңыз, ұстамадан кейін бүйірімен жатқызыңыз.

Ақ безгекті стационарда — ауырлығына қарай реанимацияда, токсикология немесе наркология бөлімшесінде емдейді. Дәрігерлер мөлшерін жағдайға қарай таңдап, тыныштандыратын дәрілерді, көбіне бензодиазепиндер тобынан, енгізеді, сұйықтық пен электролиттерді толтырады, B1 дәруменін (тиамин) және B тобының басқа дәрумендерін енгізеді, тамыр соғысын, қан қысымын, дене қызуын және тынысты бақылайды, қосалқы ауруларды емдейді.

Әдетте делирий бірнеше күнге — көбіне 3–5 күнге, кейде одан ұзаққа созылады. Уақытылы емделсе, адамдардың көпшілігі одан ауыр салдарсыз шығады, сондықтан көмек шақыруды кешіктірмеу өте маңызды. Мұндай жағдайда неге үйдегі тамшылатқышпен шектелмеу керегін запойдан үйде немесе стационарда шығу мақаласында талдадық.

• Апталар мен айлар бойы сақталуы мүмкін есте сақтау мен зейін мәселелері; B1 дәрумені жетіспесе — Вернике энцефалопатиясы мен есте сақтаудың тұрақты бұзылу қаупі.
• Жүрек ырғағының бұзылуы, қан қысымының секіруі, бауыр мен бүйрекке түсетін жүктеме.
• Пневмония, әсіресе адам құсықты жұтып қойса немесе ұзақ уақыт есінен танып жатса.
• Жарақаттар: құлау, кесіп алу, сынық, күйік, терезеден құлау.
• Қайталанатын эпизодтар: делирийді бастан өткерген адамда запойдан келесі шығу әдетте ауырырақ өтеді.
• Отбасына, әсіресе ұстаманы көрген балаларға психологиялық жарақат.

Бастан өткерген ақ безгек — тәуелділіктің тым алысқа кеткенінің маңызды белгісі. Ауруханадан шыққаннан кейін жаңа запойға жол бермеу туралы наркологпен сабырлы түрде сөйлесіп алған жөн: тәуелділікті емдеу, отбасының қолдауы, қайта бастап кетсе не істеу жоспары.

Ең сенімдісі — ұзақ запойдан кейінгі тоқтатуды жалғыз өткермеу. Дәрігер делирий қаупін бағалайды, тоқтату белгілерін дәрілермен жұмсартады, сұйықтық пен B тобының дәрумендерін толтырады және алаңдататын белгілерді отбасы байқағаннан ертерек көреді.

• Запой бір аптадан ұзақ созылса немесе бұрын құрысу мен ақ безгек болса, дәрігерсіз кенет тастамаңыз.
• Мөлшерді өз бетіңізше біртіндеп азайтып, «ақырындап шығуға» тырыспаңыз: іс жүзінде бұл әрдайым дерлік запойдың жалғасы.
• Алғашқы 3–4 күн, әсіресе түнде, қасында ішпеген адам болуы керек.
• Су ішіңіз, аз-аздан болса да тамақ жеңіз, алкогольді ұйықтататын дәрілермен араластырмаңыз.
• Екінші түн қатарынан ұйқысыздық пен күшейіп бара жатқан мазасыздық — елестерді күтпей, дәрігерге хабарласуға себеп.

Үйде шығудың қадамдық жоспары — запойдан үйде қалай шығуға болады мақаласында. Дәрігердің көмегі керек болса, тәулік бойы және анонимді келеміз: Талдықорғанда запойдан шығару және Алматыда запойдан шығару — 25 000 ₸-ден, ал жағдай күрт нашарласа — Талдықорғанда наркологты шұғыл шақыру немесе Алматыда үйге нарколог. Делирий қаупі жоғары болса, дәрігер мұны ашық айтып, стационарды ұсынады.