Запой деген не: қанша уақытқа созылады, неден басталады және қалай тоқтатуға болады
Запой деген — адамның бірнеше күн қатарынан тоқтаусыз ішіп, өз бетінше тоқтай алмайтын жағдайы: ол таңертең де ішеді, ал ішімдіксіз тәні ауырып, жағдайы нашарлайды. Запой әдетте екі-үш күннен бірнеше аптаға дейін созылады және көбіне қалыптасқан алкогольдік тәуелділіктің белгісі болып табылады. Оны тоқтатуға болады, бірақ ұзақ запойдан кейін мұны дәрігердің бақылауымен істеген қауіпсіз.
Intomed редакциясы · · 8 мин оқу
Қысқаша
- Запой — адам бірнеше күн қатарынан, соның ішінде таңертең де үнемі ішіп, өз шешімімен тоқтай алмайтын кезең.
- Запой әдетте 2–3 күннен бірнеше аптаға дейін созылады; неғұрлым ұзақ болса, одан шығу соғұрлым ауыр, асқыну қаупі соғұрлым жоғары.
- Запойдағы адам көбіне ләззат үшін емес, ішімдіксіз пайда болатын діріл, мазасыздық пен жүрек айнуды басу үшін ішеді.
- Орыс наркологиясында жағдайға байланысты жалған запой және ішкісі келу өздігінен пайда болып, тоқтау мүмкін болмайтын нағыз запой ажыратылады; екеуі де тәуелділік белгісі.
- Ұзақ запойдан кейін ішімдіксіз 2–4 тәулік ең қауіпті: бұл кезде құрысу мен ақ безгек болуы мүмкін.
Запой деген не — қарапайым тілмен
Запой — адамның бірнеше күн қатарынан, іс жүзінде үзіліссіз ішіп, өзі тоқтай алмайтын кезеңі. Әдетте осылай ішудің екі күннен бастап және одан көбін запой деп атайды. Басты белгісі — ішкен мөлшер емес, бақылаудың жоғалуы: адам өзіне «бүгін соңғы рет» деп уәде береді, бірақ таңертең қайтадан бөтелкеге қол созады.
Маңызды бір жайт: запойда адам таңертең де ішеді. Таңертеңгі ішімдік түнде пайда болған діріл, жүрек айну мен мазасыздықты басады — бұл абстиненттік синдромның алғашқы белгілері. Осылайша тұйық шеңбер пайда болады: ішімдіксіз жаман, ішімдікпен уақытша жеңілірек, сөйтіп запой жалғаса береді.
Запой тойдағы немесе туған күндегі кәдімгі ішуден немен ерекшеленеді? Тәуелділігі жоқ адам мерекеден кейін басы ауырып қиналады, бірақ келесі таңда ішкісі келмейді — алкоголь туралы ойдың өзінен жүрегі айниды. Тәуелділігі бар адамда ішімдіктен кейінгі ауыр күй жаңа мөлшермен «емделеді», сөйтіп мереке бірнеше күндік ішуге ұласады.
Запой қанша уақытқа созылады
Запойдың ұзақтығы әртүрлі: екі-үш күннен бірнеше аптаға дейін, ал кейбір адамдарда — үзіліссіз дерлік айлар бойы. Запой көбіне адам тоқтауды шешкендіктен емес, сыртқы себептермен аяқталады: ақша бітті, жұмысқа шығу керек, туыстар араласты — немесе ағза алкогольді енді қабылдамайтындықтан: аз мөлшерден де құсу басталады.
| Запой қанша уақытқа созылды | Тоқтағанда әдетте не болады |
|---|---|
| 2–3 күн | Ішімдіктен кейінгі ауыр күй, діріл, жүрек айну, нашар ұйқы; көпшілігінде 2–3 күнде өтеді |
| 4–7 күн | Айқын тоқтату синдромы: тер, жүрек соғуы, қан қысымының секіруі, мазасыздық, ұйқысыздық |
| 1–2 апта | Ауыр тоқтату синдромы, құрысу болуы мүмкін, 2–4 тәулікте ақ безгек қаупі артады |
| 2 аптадан көп | Асқынудың жоғары қаупі, дәрігердің бақылауымен, көбіне стационарда шыққан қауіпсіз |
Бұл мерзімдер — бағдар. Шығудың ауырлығына күндер ғана емес, адамның тәулігіне қанша ішкені, жасы, жүрек пен бауыр аурулары, ең бастысы — бұрын тоқтату кезінде құрысу немесе елес көру болған-болмағаны әсер етеді.
Запой неден басталады
Запойдың негізінде тәуелділік жатыр: уақыт өте келе ми алкогольге үйренеді, бұрынғы әсер үшін көбірек мөлшер керек болады, ал ішімдіксіз жағдай нашарлайды. Ал кезекті запойға кез келген нәрсе себеп болуы мүмкін, және көбіне бұл өмірдегі қарапайым оқиғалар.
- Мерекелер: той, үйлену тойы, Наурыз, Жаңа жыл — ішу «жөн саналатын» және ешкім тоқтатпайтын кез.
- Қолдағы ақша: жалақы, сыйақы, вахтадан оралу.
- Стресс пен шаршау: жұмыстағы қиындықтар, қарыздар, үйдегі ұрыс-керіс.
- Адам ішімдікпен «басқысы» келетін мазасыздық, көңілсіздік пен ұйқысыздық.
- Кәдімгі кештен кейін таңертең «басын жазу» — запой көбіне осыдан басталады.
- Ешқандай себепсіз, өздігінен пайда болатын ішкісі келу — бұл туралы төменде, нағыз запой бөлімінде.
Запойлар қайталанып, олардың арасындағы аралық қысқарса, бұл тәуелділіктің үдеп бара жатқанының белгісі. Ол қалай дамитынын және запойлар қай кезеңде пайда болатынын маскүнемдіктің кезеңдері мақаласында талдадық.
Нағыз және жалған запой: айырмашылығы неде
Бұл терминдер (истинный и ложный запой) классикалық орыс наркологиясынан келген және дәрігерлермен әңгімеде әлі де жиі кездеседі. Халықаралық аурулар жіктеуішінде олар жоқ: онда алкогольге тәуелділік синдромы және оның ауырлығы туралы айтылады. Бірақ жақыныңызбен не болып жатқанын түсіну үшін нағыз және жалған запойға бөлу пайдалы болуы мүмкін.
| Жалған запой (псевдозапой) | Нағыз запой | |
|---|---|---|
| Неден басталады | Сыртқы себептен: мереке, демалыс, жалақы, дос-жарандар | Өздігінен пайда болатын ішкісі келуден, көбіне ішпей жүрген кезеңнен кейін, жиі мұң немесе ашушаңдық аясында |
| Немен аяқталады | Сыртқы себеппен: ақша жоқ, жұмысқа бару керек, үйде жанжал | Көбіне ағзаның алкогольді көтермей қалуымен: әлсіздік, аз мөлшерден де құсу |
| Бақылау | Қатты қажет болса, адам тоқтай алады | Өз бетінше тоқтау іс жүзінде мүмкін емес |
| Запойлар арасындағы кезең | «Жарық» кезеңдерде де ішеді, бірақ азырақ | Запойлар арасында мүлде ішпеуі, тіпті алкогольден жиіркенуі мүмкін |
| Бұл нені білдіреді | Қалыптасқан тәуелділік | Әдетте ауырырақ, асқынған тәуелділік |
Запой кезінде ағзада не болады
- Сусыздану және тұздардың жоғалуы — әлсіздік, бас ауыруы, аяқтың тартылуы осыдан.
- B тобы дәрумендерінің, әсіресе жүйке жүйесіне қауіпті B1-дің тапшылығы.
- Бауыр мен ұйқы безіне жүктеме: бүйірдегі ауырлық, жүрек айну, іштің ауыруы.
- Қан қысымының секіруі және жиі тамыр соғысы, кейде жүрек жұмысындағы іркілістер.
- Ұйқының бұзылуы: қысқа мазасыз ұйқы немесе мүлде дерлік ұйықтамау.
- Мазасыздық, көңілсіздік, ашушаңдық, кінә сезімі.
Запой неғұрлым ұзақ созылса, бұл бұзылыстар соғұрлым көп жиналып, кейін одан шығу соғұрлым ауыр болады. Сондықтан үшінші күні тоқтау оныншы күнгіден әлдеқайда жеңіл әрі қауіпсіз.
Запойды қалай тоқтатуға болады
- Үйде мұның қаншалықты қауіпсіз екенін бағалаңызЗапой 1–3 күнге созылса, жүрек аурулары жоқ болса және бұрын құрысу немесе елес көру болмаса, әдетте үйде тоқтауға болады. Запой бір аптадан көп созылса немесе бұрын ауыр тоқтату синдромы болса, бірден дәрігер шақырған жөн.
- Алкогольді алып тастап, жалғыз қалмаңызІшімдік ішпеген жақыныңыздан кем дегенде алғашқы тәулікте қасыңызда болуын және «қалай болса да» деп ішімдік әкелмеуін сұраңыз.
- Аз-аздан ішіп-жеңізСу, қою емес шай, дәріханадағы ішуге арналған тұзды ерітінділер, сорпа, ботқа. Әр 2–3 сағат сайын бірнеше қасықтың өзі көмектеседі.
- «Басын жазбаңыз» және араластырмаңызТаңертеңгі мөлшер запойды ұзартады, ал ұйықтататын және тыныштандыратын дәрілер алкогольмен бірге тынысқа қауіпті.
- Қауіпті белгілерді қадағалаңызӘсіресе соңғы ішуден кейінгі 2–4 тәулікте, көбіне түнде. Тізімі — төменде.
Күндер бойынша толық нұсқаулық — үйде запойдан қалай шығуға болады мақаласында.
Запойдан кейінгі қауіпті белгілер: 103-ке қашан қоңырау шалу керек
Дәрігердің көмегі қашан керек
Қауіпті белгілер болмаса, бірақ өз бетінше тоқтау мүмкін болмаса, үйге дәрігер керек: ішпесе қалтырайды, жүрегі айниды, қан қысымы секіреді, екінші түн ұйықтамайды, ал ауруханаға барғысы келмейді. Дәрігер тексеріп, тамшылатқыш қояды, тоқтату синдромын жұмсартып, ұйықтауға көмектеседі, ал отбасына алдағы күндерге жоспар қалдырады.
Біз тәулік бойы әрі анонимді түрде, есепке қоймай келеміз: Талдықорғанда запойдан шығару және Алматыда запойдан шығару. Запойлар қайталанса, одан шыққаннан кейін әрі қарай не істеу керегін сабырмен талқылаған жөн — мұны сол дәрігермен қысымсыз және ультиматумсыз жасауға болады.
Запойда сіз емес, күйеуіңіз, әкеңіз немесе ағаңыз болса, ол үшін де қоңырау шалуға болады. Оның неше күн ішіп жүргенін, қандай дәрілер қабылдайтынын және қазір қалай сезінетінін айтыңыз — дәрігер үйде шамаңыз келе ме, әңгімені қалай бастау керек және ол көмектен бас тартса не істеу керек, соны айтады. Кінәлау мен ішімдікті жасырын төгу әдетте запойды ұзарта түседі, ал сабырлы «жедел жәрдем де, полиция да емес, дәрігер шақырамын» деген сөз көбіне жақсырақ әсер етеді.