Емделгісі келмейтін маскүнемге ішімдікті тастауға қалай көмектесуге болады
Маскүнем әзірге емделгісі келмесе де, оған ішімдікті тастауға көмектесуге болады: мәжбүрлеу мүмкін емес, бірақ туыстары оның шешіміне қатты әсер ете алады. Ең жақсы зерттелгені — CRAFT тәсілі: туыстар сабырмен сөйлесуді, сергек күндерді көтермелеуді, салдардан құтқармауды және қолайлы сәтте көмек ұсынуды үйренеді; зерттеулерде осылайша үш адамның шамамен екеуі емге келген. «Білдірмей» жасырын емдеу өмірге қауіпті әрі нәтиже бермейді.
Intomed редакциясы · · 8 мин оқу
Қысқаша
- Ересек адамды ішімдікті тастауға мәжбүрлеу мүмкін емес, бірақ отбасының мінез-құлқы оның емге келісуіне айтарлықтай әсер етеді.
- Зерттеулерде CRAFT әдісі туыстарға бас тартқандардың шамамен үштен екісін емге апаруға көмектесті, әдетте кеңесшімен 4–6 кездесуден кейін.
- Бетпе-бет айыптау, ұялту және жанжал фактілер туралы сабырлы сөз бен сергек мінез-құлықты көтермелеуден нашар әсер етеді.
- Ішімдікке қарсы дәрілерді тамаққа жасырын салу қауіпті: ішкенде олар қан қысымы түсіп, ырғақ бұзылатын ауыр реакция тудыруы мүмкін.
- Салдардан құтқару — қарызын төлеу, жұмысына қоңырау шалу, артын жинау — ішуді білмей қолдау деген сөз.
- Туыстарға да көмек керек: CRAFT зерттеулерінде адам әлі емделе бастамаса да, жақындарының жағдайы жақсарған.
Маскүнем қаламаса, оған көмектесуге бола ма
Туыстардың ең жиі ойы — «өзі қаламайынша, ештеңе көмектеспейді». Бұл тек жартылай шындық. Қалауы өзінен шығуы керек, бірақ ол бос жерден пайда болмайды: оған үйде не болатыны, онымен қалай сөйлесетіні және әр запойдан кейін не болатыны әсер етеді.
Ұзақ уақыт бойы отбасыларға екі жол ұсынылды: шыдап, «түбіне жеткенін» күту немесе бүкіл туыс жиналып, қатаң бетпе-бет сөйлесу. Зерттеулер екеуінің де үшінші жолдан — отбасы мінез-құлқын шыдамдылықпен, ойластырып өзгертуден — нашар екенін көрсетті. Бұл тәсіл CRAFT деп аталады.
| Көмектеседі | Кедергі келтіреді |
|---|---|
| Сергек сәтте сабырмен әрі қысқа сөйлесу | Ол мас кезде жанжалдасу |
| Сергек күндерді мақтап, бірге өткізу | Жақсыны байқамау, өткенмен кінәлау |
| Запойдың салдарын өзіне қалдыру | Жұмысына қоңырау шалу, қарызын өтеу, артын жинау |
| Нақты қадам ұсыну: дәрігер, кеңес | Жалпылама «барып емдел» |
| Өзіңізге және балаларға қамқор болу | Тек оның мәселесімен өмір сүру |
CRAFT әдісі: зерттеулер не ұсынады
CRAFT (Community Reinforcement and Family Training — айналадағылар арқылы бекіту және отбасына арналған тренинг) емделуден бас тартатындардың туыстары үшін америкалық психологтар әзірлеген. Ол адамға қысым жасамайды, керісінше оның айналасын сергектік ішімдіктен гөрі көбірек жақсылық әкелетіндей етіп өзгертеді.
Миллер, Майерс және Тониганның рандомизацияланған зерттеуінде 130 туыс үш топқа бөлінді. CRAFT бойынша оқығандар жақындарының 64%-ын емге апарды, отбасылық бетпе-бет кездесуге дайындалғандар — 30%-ын, туыстарға арналған қолдау топтарына жіберілгендер — 13%-ын. 2010 жылғы жүйелі шолу растады: CRAFT қолдау топтарынан шамамен үш есе, бетпе-бет кездесуден екі есе тиімді.
- Ол қашан және неге ішетінін түсініңізЕкі апта бойы жазып жүріңіз: қай күндері, неден кейін, кіммен. Көбіне жүйе көрінеді — достарымен жұма, ұрыс, жалақы, вахта. Бұл бірдеңені қай жерде өзгертуге болатынын көрсетеді.
- Сергектікті көтермелеңізОл сергек кезде қасында болыңыз: кешкі ас, серуен, туыстарға бару. Ішкен кезде сабырмен алыстаңыз: «Сенімен фильмді сергек кезіңде көремін».
- Салдардан құтқармаңызБастығына қоңырау шалмаңыз, қарызын төлемеңіз, түнде артын жинамаңыз. Таңертең не болғанын өзі көрсін.
- Жағымды әрі нақты сөйлеңізҚысқа, өз сезіміңіз бен фактілер туралы, жапсырмасыз. «Сен сергек кезде маған тыныш» деген «тағы да ішіп алдың» дегеннен жақсы әсер етеді.
- Өз қауіпсіздігіңізді ойлаңызМас кезде агрессивті болатын болса, алдымен қауіпсіздік жоспары, қалғаны кейін.
- Қолайлы сәтте көмек ұсыныңызАуыр таңертеңнен, ұрыстан, жұмыстағы қиындықтан кейін немесе ішімдік туралы өзі сөз бастағанда. Ұсыныс дайын болуы керек: нақты дәрігер, уақыт, түсінікті баға.
Маскүнемге мәселені мойындауға қалай көмектесуге болады
Мойындамау — қырсықтық та, өтірік те емес, тәуелділіктің бір бөлігі. Адамға шынымен «кез келген уақытта тоқтай аламын» деп көрінеді немесе тоқтай алмайтынын мойындау қорқынышты. Онымен «маскүнем» деген сөз туралы дауласудың пайдасы жоқ: ол жапсырмадан қорғанады.
- Диагноз туралы емес, нақты оқиғалар туралы айтыңыз: «Сенбіде үйге қалай жеткеніңді есіңе түсіре алмадың».
- Оған маңызды нәрселерге сүйеніңіз: денсаулық, балалар, жұмыс, жүргізуші куәлігі, ата-анасының құрметі.
- Бірге ДДСҰ әзірлеген қысқа AUDIT маскүнемдік тестін тапсыруды ұсыныңыз — сандар кейде сөзден де қатты сендіреді.
- Бірінші реттен мойындауды күтпеңіз. Ой жұмыс істей бастауы үшін әдетте бірнеше сабырлы әңгіме керек.
- «Денсаулықты тексеруді» ұсыныңыз: қан қысымы, жүрек, бауыр. Әңгіме «маскүнемдіктен емдеу» туралы болмаса, көбі дәрігерге келіседі.
Маскүнемге оның білуінсіз көмектесуге бола ма
«Науқасқа білдірмей тамызатын тамшылар» туралы хабарландырулар жиі кездеседі, шарасыз кезде оларға сенгің келеді. Бірақ жасырын емдеу үш себеп бойынша жаман ой: ол қауіпті, ол емдемейді және ол сенімді бұзады.
Тағы бір жиі сұрақ — «келісімінсіз кодтау үшін дәрігермен келісуге бола ма». Болмайды: кез келген кодтау тек адамның өз келісімімен және сергек кезеңнен кейін жүргізіледі. Оның шешімінсіз процедура заңсыз ғана емес, мағынасыз да: оның әсері адамның ол туралы білуіне және өзі ішпеуді қалауына негізделеді.
Отбасындағы маскүнемге қалай көмектесіп, өзіңізді жоғалтпау керек
Көмек пен құтқару — әртүрлі нәрсе. Көмек адамды емге жақындатады. Құтқару оны жағымсыз салдардан арылтып, өзі қаламаса да, ішуді ыңғайлырақ етеді. Біреуі ішетін отбасыларда махаббаттан, қорқыныштан және ұяттан әрдайым дерлік құтқарады.
- Үйдегі барлық ересектермен бір ережеге келісіңіз: ешкім алкоголь сатып алмайды, оған ақша бермейді және жасырмайды.
- Ене мен қайын ата, ата-ана, ағалар: мерекеде «аздап іш» деп «емдемеуін» және қыстамауын сұраңыз.
- Оны балалардың көзінше талқыламаңыз және оларды дауға араластырмаңыз.
- Сергектікке байланысты бәрін қолдаңыз: спорт, балық аулау, қол еңбегі, ішпейтін достармен кездесу.
- Өзіңізге өзіңіздікін қалдырыңыз: жұмыс, құрбылар, демалыс. Тек оның запойларымен өмір сүрсеңіз, қолдауға күш қалмайды.
Үнемі бақылап, құтқарып жүргеніңізді және өзіңіз туралы соңғы рет қашан ойлағаныңызды есіңізге түсіре алмайтыныңызды байқасаңыз, созависимость (бірлескен тәуелділік) деген не екені туралы оқыңыз. Күйеуі ішетін жағдай туралы бөлек — күйеуім ішеді: не істеу керек мақаласында.
Қандай ем болады және дәрігерді қашан қосу керек
Адам келіскенде тез әрекет ету маңызды: шешімділік ұзаққа созылмайды. Ем әдетте бірнеше қадамнан тұрады, олардың бәрі әркімге керек бола бермейді.
| Кезең | Не үшін | Нені білу маңызды |
|---|---|---|
| Запойдан шығару | Тоқтату синдромын қауіпсіз өткізу | Дәрігердің бақылауымен, үйде немесе стационарда |
| Нарколог кеңесі | Тәуелділік пен қауіпті бағалау | Анонимді, есепсіз |
| Кодтау | Ішпеу шешіміне сыртқы тірек | Тек келісіммен және сергектіктен кейін; өзі емдемейді |
| Психотерапия, топтар | Алкогольсіз өмір сүруді үйрену | Отбасының қолдауымен бірге жақсырақ әсер етеді |
Кодтау — ғажайып «екпе» емес. Оның әсері көбіне психологиялық: адам ішуге болмайтынын біледі, бұл шешімін ұстап тұруға көмектеседі. Алкогольге реакция тудыратын дәрілердің қарсы көрсеткіштері мен қаупі бар, сондықтан дәрігер алдымен тексереді. Әдістер туралы толығырақ — ішімдіктен кодтау түрлері мақаласында.
Жақыныңыз дайын болса: Талдықорғанда ішімдіктен кодтау және Алматыда ішімдіктен кодтау. Әлі дайын болмаса, ал сөйлесу сізге керек болса: Талдықорғанда туыстарға көмек және Алматыда туыстарға көмек.
Көмек ұсыну үшін не айтуға болады
Емделу туралы ұсыныс жалпылама болса, қорқынышты естіледі. Кішкентай, түсінікті әрі қауіпсіз қадамға келісу әлдеқайда оңай. Өзіңізге бейімдеуге болатын бірнеше нұсқа:
- «Демалыстан кейін жағдайың нашар екенін көріп тұрмын. Дәрігер келіп, жай ғана жүрегің мен қан қысымыңды қарасын».
- «Бұл анонимді, есепке қоймайды, жұмыста ешкім білмейді. Шешімді бәрібір өзің қабылдайсың».
- «Мәңгілікке тастаймын деп уәде беруіңді сұрамаймын. Дәрігермен бір рет сөйлесуіңді сұраймын».
- «Мен сені жақсы көремін және қасыңда боламын. Бірақ енді бәрі жақсы деп кейіп таныта алмаймын».
Әңгіменің толық сценарийлері, ең қолайлы сәттер және бас тартса не істеу керегі — маскүнемді емделуге қалай көндіруге болады мақаласында.