Адамның есірткі қолданғанын қалай білуге болады: көз, мінез-құлық және зат топтары бойынша белгілер
Адамның есірткі қолданғанын белгілердің қатар келуінен байқауға болады: қарашықтың ерекше тар немесе кең болуы, біртүрлі сөйлеу мен қимыл, көңіл-күй мен сергектіктің күрт құбылуы, ал жиі қолданса — апталап сақталатын ұйқы, ақша және мінез-құлық өзгерістері. Бір белгі өз бетінше ештеңені дәлелдемейді: алкоголь, дәрі-дәрмек, аурулар мен жарақаттар да осылай көрінеді. Адамның тынысы нашар болса, есін жимаса немесе құрысса — анықтайтын уақыт емес, 103-ке қоңырау шалыңыз.
Intomed редакциясы · · 9 мин оқу
Қысқаша
- Тар, «нүктедей» қарашық, ұйқышылдық пен сирек тыныс көбіне опиоидтарда болады; кең қарашық, қозу мен ұйқысыздық — стимуляторларда, оның ішінде синтетикалық «тұздарда».
- Қызарған көз, себепсіз күлу, ауыздың құрғауы мен қатты тәбет каннабиске тән; «спайстар» (синтетикалық каннабиноидтар) күштірек әрі болжап болмайтындай әсер етеді.
- Ұқсас белгілерді алкоголь, қант диабеті кезінде қандағы қанттың төмендеуі, бас жарақаты, инсульт, дәрі қабылдау және психикалық бұзылыстар береді, сондықтан диагнозды дәрігер қояды.
- Үйдегі экспресс-тесттер заттардың бір бөлігін ғана анықтайды: көптеген «тұздар» мен «спайстарды» көрсетпейді, ал кейбір дәрілер жалған оң нәтиже береді.
- Адаммен ол сау кезде сөйлесу керек: не көріп жүргеніңіз және неден қорқатыныңыз туралы, айдар тақпай, тінтпей, ультиматумсыз.
- Есінен тану, сирек немесе қырылдаған тыныс, көгерген ерін, құрысу, кеуденің ауыруы немесе өте жоғары қызба — 103-ке хабарласыңыз.
Адамның есірткі қолданғанын қалай білуге болады: жалпы белгілер
Есірткіден мас болу адамның сырт келбетін, сөйлеуін және қимылын өзгертеді. Бұл кезде алкоголь иісі болмауы мүмкін, ал мінез-құлқы өзі айтқандай ішкен мөлшеріне «сәйкес келмейді». Кенеттен болатын өзгеріске назар аударыңыз: бір сағат бұрын адам қалыпты еді, қазір мүлде басқа.
- Көз: қарашық ерекше тар немесе кең әрі жарыққа нашар жауап береді, қызарады, көзқарасы «шыныдай».
- Сөйлеу: тым жылдам әрі шатасқан немесе керісінше баяу, «созылған», ойы бөлініп қалады.
- Қимыл: әбігерлік, бір орында отыра алмайды, жағын шайнайды немесе қысады — не болмаса солғын, отырған жерінде ұйықтап кетеді, теңселеді.
- Көңіл-күй: себепсіз шаттық, күлкі, сөзуарлық, күдікшілдік, агрессия немесе мүлде немқұрайлылық.
- Дене: тершеңдік немесе қалтырау, ауыздың құрғауы, жиі тамыр соғысы, беттің бозаруы немесе қызаруы, ине іздері, тырналған жерлер.
- Ұйқы мен тәбет: тәулік бойы ұйықтамайды әрі ішіп-жемейді — немесе ерекше ұзақ ұйықтап, көп жейді.
Зат топтары бойынша есірткіден мас болу белгілері
Заттардың әсері әртүрлі, сондықтан белгілері де әртүрлі. Көбіне адам бірнеше затты бірге немесе алкогольмен қоса қабылдайды, сонда көрініс араласып кетеді. Кесте — нақты есірткіні анықтау тәсілі емес, бағдар ғана.
| Топ | Көз | Мінез-құлық және дене | Қауіпті белгілер |
|---|---|---|---|
| Стимуляторлар: амфетаминдер, кокаин, мефедрон және синтетикалық «тұздар» (катинондар) | Кең қарашық | Қозу, сөзуарлық, тәулік бойы ұйқысыздық, тәбеттің жоқтығы, қысылған жақ, тер, жиі тамыр соғысы, күдікшілдік | Кеуденің ауыруы, өте жоғары қызба, құрысу, біреу аңдып жүр деген сандырақ, агрессия |
| Каннабис: марихуана, гашиш | Көз қызарады, қарашық қалыпты немесе сәл кең | Себепсіз күлу, тежелу, ауыздың құрғауы, қатты тәбет, баяу реакция | Үрей ұстамасы, құсу, талып қалу; жасөспірімдерде кейде жедел психотикалық реакциялар |
| Синтетикалық каннабиноидтар («спайстар») | Қызару, «бос» көзқарас | Кенет «сөніп» қалу, бозару, байланыссыз сөйлеу, үрей, орынсыз мінез-құлық | Құрысу, есінен тану, психоз, жүрек ырғағының бұзылуы |
| Опиоидтар: героин, метадон, кейбір ауырсынуды басатын дәрілер | Тар, «нүктедей» қарашық | Ұйқышылдық, «басы салбырап» кетеді, баяу сөйлеу, қышыну, жүрек айну, немқұрайлылық | Оята алмайсыз, тынысы сирек немесе қырылдаған, ерні көгерген |
| Седативтік заттар: бензодиазепиндер, барбитураттар, кейбір ұйықтататын дәрілер | Әдетте күрт өзгеріс жоқ, көзқарасы ұйқылы | Алкоголь иісінсіз қатты мас болғанға ұқсайды: теңселеді, сөзі анық емес, есте сақтау үзіледі | Оятуға келмейтін терең ұйқы, сирек тыныс — әсіресе алкогольмен бірге |
Қазақстанда көбіне жай ғана «синтетика» деп аталатын «тұздар» мен мефедрон туралы бөлек айтайық. Оларды бірнеше тәулікке созылатын «марафонмен» қолданады: адам ұйықтамайды, ішіп-жемейді дерлік, арықтайды, күдікшіл болады, дауыстар естуі немесе біреу аңдып жүргендей көруі мүмкін. «Марафоннан» кейін құлдырау келеді — ұйқышылдық, жабырқау, ашуланшақтық, кейде өз-өзіне қол жұмсау туралы ойлар.
Есірткі қолдану белгілері көзден
Алдымен көзге қарайды, бірақ дәл осы жерде жиі қателеседі. Қарашықтың өлшемі жарыққа, қорқынышқа, шаршауға, көз тамшыларына және көптеген дәрілерге, соның ішінде антидепрессанттар мен суық тиюге қарсы дәрілерге байланысты. Қарашықты бөлмедегі қалыпты жарықта қарап, адамның басқа күндердегі көзімен салыстырыңыз.
| Не көрінеді | Немен байланысты болуы мүмкін | Тағы не осылай көрінеді |
|---|---|---|
| Қалыпты жарықта өте тар қарашық | Опиоидтар | Жарық сәуле, кейбір көз тамшылары мен дәрілер |
| Кең қарашық, жарықта нашар тарылады | Стимуляторлар, галлюциногендер, опиоидтарды тоқтату | Қараңғы, қорқыныш, толқу, кейбір дәрілер |
| Қызарған көз | Каннабис, «спайстар» | Ұйқының қанбауы, аллергия, жылау, линза, алкоголь |
| Ұйқылы, «қалқыған» көзқарас | Седативтік заттар, опиоидтар, алкоголь | Қатты шаршау, қызба, дәрігер тағайындаған ұйықтататын дәрі |
Жасөспірімнің есірткі қолданатынын қалай білуге болады
Жасөспірімдерде көңіл-күйдің құбылуы, тұйықтық пен жанжал ешқандай затсыз да болады. Алаңдатарлық белгі — біреуі емес, бірнеше салада бірден болған әрі апталап сақталатын күрт өзгеріс.
- Ештеңе айтпайтын жаңа достар, кеш оралу, «досымның үйінде» қонып қалу.
- Бағаның төмендеуі, сабақтан қалу, спорт пен бұрынғы әуестікке қызығушылықтың жоғалуы.
- Ұйқының бұзылуы: түнде сергек, күндіз оятуға келмейді немесе тәулік бойы ұйықтамайды.
- Үйден ақша мен заттар жоғалады, үнемі «бірдеңеге» ақша керек.
- Телефон әрдайым құлыптаулы, жиі қысқа қоңыраулар мен хабарламалар, «бір минутқа» шығып кету.
- Табылған заттар: кесілген бөтелкелер, фольга, түтікшелер, кішкентай пакеттер, пипеткалар, «қызаруға қарсы» көз тамшылары, бейтаныс таблеткалар.
- Салмақтың күрт азаюы, тырналған жерлер, мұрыннан қан кету, жиі «тұмау».
Көбіне алдымен алкоголь мен вейпті татып көреді, содан кейін басқа заттарға өтеді. Алғашқы тәжірибеден кейін жасөспіріммен қалай сөйлесу керегі — жасөспірім және алкоголь: ата-анаға кеңес мақаласында.
Күйеуіңіздің немесе басқа ересек жақыныңыздың қолданатынын қалай білуге болады
Ересектер қолданғанын жақсырақ жасырады, сондықтан мас болудың өзінен гөрі айналадағы өмірдің қалай өзгеретіні байқалады. Әйелдер жиі: «Ол басқа адам болып кеткендей, бірақ неге екенін түсіндіре алмаймын», — дейді.
- Ақша жоғалады, сіз білмейтін қарыздар, несиелер мен микроқарыздар пайда болады.
- Түсіндірместен сағаттап немесе тәуліктеп жоғалып кетеді, демалыстан кейін бірнеше күн «есін жияды».
- Ұйқы мен тәбет күрт өзгереді, ашуланшақтық, күдікшілдік, ашудың тұтануы пайда болады.
- Телефонын жасырады, сізбен таныстырмайтын жаңа таныстары бар.
- Жұмыста немесе вахтада мәселелер: кешігу, жұмысқа шықпау, жанжал, жұмыстан шығу.
- Ұсақ-түйектегі қайталанатын өтірік және кез келген сұраққа ренжу немесе агрессия.
Жақыныңыз қолданады деп күдіктенсеңіз, не істеу керек
- Алдымен — қауіпсіздікАдам қазір мас болса, ренжіспеңіз: стимулятор қабылдаған адаммен дауласу агрессиямен аяқталуы мүмкін. Оның дем алып жатқанын, рөлге отырмағанын және халі нашар болса, жалғыз қалмағанын қадағалаңыз.
- Ол сау кезде сәтін таңдаңызӘңгіме адам сабырлы әрі ұйқысы қанған кезде мағыналы. Оңаша сөйлесіңіз, «қолдау үшін» туыстарсыз және куәгерсіз.
- Фактілер мен өз сезіміңіз туралы айтыңыз«Нашақорсың» дегеннің орнына «Үш түн ұйықтамағаныңды көрдім, маған қорқынышты». Айдар тағу жоққа шығаруға итермелейді, ал фактілерді елемеу қиынырақ.
- Жасырын тінтпеңіз және тестілемеңізЖасырын тексеру сирек анықтық береді, бірақ сенімді әрдайым дерлік бұзады. Тест жасағыңыз келсе, бұл туралы ашық келісіп, нәтижесін дәрігермен талқылаған дұрыс.
- Маманмен сөйлесуді ұсыныңызАдамға «емделуден» гөрі «дәрігермен анонимді сөйлесуге» келісу оңайырақ. Ол бас тартса, әрі қарай өзіңізді қалай ұстау керегі туралы өзіңіз кеңес ала аласыз.
- Өзіңізге қамқор болыңызОл үшін қарыз алмаңыз, жұмыс алдында жаппаңыз, үнемі бақылаумен өмір сүрмеңіз. Үйде сізге немесе балаларға қауіп төнсе — 102-ге хабарласыңыз.
Адам тоқтауды шешсе, затсыз алғашқы күндер ауыр, ал кейбір заттар үшін қауіпті болады. Тоқтату кезінде не болатыны және кенеттен жалғыз бас тарту неге қауіпті екені — «ломканы» басу: не білу маңызды мақаласында.
Үйдегі есірткі тесттері: оларға сенуге бола ма
Дәріханадағы зәр арқылы тексеретін тест-жолақтар қаптамада көрсетілген зат топтарын анықтайды. Нәтиже — әңгімеге және дәрігерде тексеруге себеп, бірақ дәлел де, диагноз да емес.
| Не білу маңызды | Неге олай |
|---|---|
| Теріс тест «қолданбайды» дегенді білдірмейді | Көптеген синтетикалық «тұздар» мен «спайстар» стандартты жолақпен анықталмайды; зат шығып та кетуі мүмкін |
| Оң тест «қолданады» дегенді білдірмейді | Суық тиюге қарсы кейбір дәрілер, кодеині бар ауырсынуды басатын дәрілер, көкнәр қосылған тағам жалған оң нәтиже береді |
| Анықтау мерзімі қысқа | Заттардың көбі әдетте 1–3 күн анықталады; каннабис үнемі қолданғанда — бірнеше аптаға дейін |
| Нақты жауап — тек зертханада | Растайтын әдістер (хромато-масс-спектрометрия) нақты заттарды ажыратып, жалған нәтижелерді жоққа шығарады |
103-ке қашан қоңырау шалу керек
Бригада келгенше не істеу керегі қадамдап — шамадан тыс мөлшер: белгілері және алғашқы көмек мақаласында.
Үйге дәрігерді қашан шақыру керек және кімге жүгінуге болады
Өмірге қауіп жоқ, бірақ қолданғаннан кейін адамның халі ауыр болса — үрей, ұйқысыздық, сырқырау, жүрек айну, — наркологты үйге шақыруға болады. Дәрігер тексеріп, қан қысымын, тамыр соғысын және сатурацияны өлшейді, не қабылданғанын сұрайды және көрсеткіш бойынша тамшылатқыш қояды. Анонимді әрі тәулік бойы барамыз: Талдықорғанда есірткіден уланғанда тамшылатқыш және Алматыда, бағасы — 35 000 ₸-ден, нақты бағасын шыққанға дейін телефонмен айтамыз.
Тек күдіктеніп жүрсеңіз және әңгімені қалай бастарыңызды білмесеңіз, жақындарға арналған анонимді кеңеске жазылыңыз: Талдықорғанда туыстарға көмек немесе Алматыда, 12 000 ₸-ден. Дәрігер көріп жүргеніңізді түсінуге көмектесіп, қалай әрекет ету керегін айтады — есепке қоймай және жария етпей.