Шамадан тыс мөлшер (передозировка): белгілері және жедел жәрдем келгенше алғашқы көмек
Шамадан тыс мөлшерге күдік болса, бірден 103-ке немесе 112-ге хабарласыңыз. Бригада келгенше: адамның жауап беретінін және дем алатынын тексеріңіз; дем алса — бүйірімен жатқызып, жалғыз қалдырмаңыз, дем алмаса немесе сирек әрі қырылдап дем алса — жүрек массажын бастаңыз. Диспетчерге не қабылданғанын ашық айтыңыз: медиктердің міндеті — өмірді сақтау, ал бұл ақпарат оларға емді таңдауға көмектеседі.
Intomed редакциясы · · 9 мин оқу
Қысқаша
- Қауіпті шамадан тыс мөлшердің басты белгілері: адам дауысқа да, ауырсынуға да жауап бермейді, сирек дем алады, қырылдайды немесе мүлде дем алмайды, ерні мен тырнағы көгерген.
- Опиоидтардың шамадан тыс мөлшері — ең алдымен тыныстың тоқтауы: тар, «нүктедей» қарашық, терең «сөніп» қалу, қор ету немесе бұлқылдау.
- «Тұздар» мен басқа стимуляторлардың шамадан тыс мөлшері — қызып кету, кеуденің ауыруы, тым жиі тамыр соғысы, құрысу және қатты қозу немесе сандырақ.
- Дем алатын, бірақ есінде жоқ адамды бүйірімен жатқызады; қалыпты дем алмайтынға реанимация жасайды: минутына төс сүйегін 100–120 рет басу.
- Суық ванна, бетінен шапалақтау, «жүргізіп жазу», кофе, сүт және «оянсын деп басқа есірткі» көмектеспейді, тек уақыт алады.
- Налоксон опиоидтардың әсерін басады, бірақ оның әсері заттың өзінен ертерек бітуі мүмкін — сондықтан адамды бәрібір медиктер тексеруі керек.
Шамадан тыс мөлшер: өткізіп алмауға болмайтын белгілер
Белгілер не қабылданғанына байланысты. Көбіне заттар бір-бірімен немесе алкогольмен араласады, сондықтан көрініс толық болмауы мүмкін. Не болғанын нақты білмесеңіз, жағдайға қарап әрекет етіңіз: сана, тыныс, терінің түсі.
| Заттар | Шамадан тыс мөлшер қалай көрінеді | Басты қауіп |
|---|---|---|
| Опиоидтар: героин, метадон, кейбір ауырсынуды басатын дәрілер | Жауап бермейді, «нүктедей» қарашық, сирек тыныс, қор ету немесе бұлқылдау, көгерген ерін, суық ылғалды тері | Тыныстың тоқтауы |
| Стимуляторлар: «тұздар», мефедрон, амфетаминдер, кокаин | Қозу, қорқыныш, сандырақ, кең қарашық, қатты тер немесе ыстық құрғақ тері, тым жиі тамыр соғысы, кеуденің ауыруы, құрысу | Қызып кету, инфаркт, инсульт, ырғақтың бұзылуы, құрысу |
| Седативтік және ұйықтататын дәрілер, әсіресе алкогольмен | Оятуға келмейтін терең ұйқы, бос бұлшықет, сирек үстірт тыныс | Тыныстың басылуы, құсықтың тыныс жолына түсуі |
| Синтетикалық каннабиноидтар («спайстар») | Кенет «сөніп» қалу немесе керісінше үрей мен психоз, құсу, құрысу, жиі тамыр соғысы | Құрысу, ырғақтың бұзылуы, жарақаттар |
Шамадан тыс мөлшер: қадамдап алғашқы көмек
- Өзіңізге ештеңе қауіп төндірмейтініне көз жеткізіңізАйналаңызға қараңыз: жанында шприц, үшкір заттар, агрессивті адамдар жоқ па. Ұнтақ пен таблеткаларды жалаң қолмен ұстамаңыз.
- Адамның жауап беретінін тексеріңізАтын қатты атап шақырып, иығынан сілкіңіз. Көзін ашпаса және жауап бермесе — оны есінен танған деп есептеңіз.
- Тынысын 10 секунд тексеріңізИегін көтеріп, басын шалқайтыңыз да, бетіне еңкейіңіз: кеудесі көтеріле ме, қараңыз, тынысын тыңдап, бетіңізбен сезіңіз. Сирек құрысқандай дем алу, қырылдау және бұлқылдау — қалыпты тыныс емес.
- 103-ке немесе 112-ге хабарласып, дауыс зорайтқышты қосыңызСонда қолыңыз бос болады, ал диспетчер не істеу керегін айтып отырады. Жаныңызда тағы біреу болса, ол хабарлассын, ал сіз көмектесіңіз.
- Дем алса — бүйірімен жатқызыңызБүйірімен тұрақты қалып: астыңғы қолы созылған, үстіңгі қолы бетінің астында, үстіңгі аяғы тізеден бүгілген, құсық ауыздан ағып кетуі үшін басы сәл шалқайған. Тынысын әр минут сайын тексеріңіз.
- Қалыпты дем алмаса — жүрек массажын бастаңызАдам қатты беткейде шалқасынан жатады. Алақанның түбін кеуденің ортасына, екінші алақанды үстіне қойыңыз, қолыңыз тік. Минутына 100–120 рет жиілікпен 5–6 см тереңдікке басыңыз. Білсеңіз, әр 30 басудан кейін «ауыздан ауызға» 2 рет дем беріңіз. Бригада келгенше немесе адам қалыпты дем ала бастағанша тоқтамаңыз.
- Жалғыз қалдырмаңызАдам есін жиса да, жағдайы қайта нашарлауы мүмкін: зат әсер етуін жалғастырады. Медиктер келгенше қасында болыңыз.
- Көзге көрінгенді жинаңызҚаптамалар, таблеткалар, заттың қалдығы, шприцтер (инесін ұстамай) — бригадаға көрсетіңіз. Бұл не қабылданғанын түсінуге көмектеседі.
Адам дем алмаса: жасанды тыныс және жүрек массажы
Опиоидтар мен седативтік заттардың шамадан тыс мөлшерінде жүрек көбіне адам дем алуды тоқтатқандықтан тоқтайды. Сондықтан мұнда «ауыздан ауызға» дем беру ерекше маңызды: мұрнын қысып, зардап шегушінің аузын ерніңізбен тығыз қамтып, кеудесінің көтерілгенін қадағалап, шамамен бір секунд сабырмен дем беріңіз. Дем бере алмасаңыз немесе оған дайын болмасаңыз, кеудесін тоқтаусыз баса беріңіз — бұл ештеңе істемегеннен жақсы.
«Тұздар» мен синтетиканың шамадан тыс мөлшері: не істеу керек
Стимуляторлардың шамадан тыс мөлшерінде адам әдетте «сөнбейді», керісінше: қатты қозған, қорыққан, жоқ нәрсені көруі және агрессивті болуы мүмкін. Басты қауіп — қызып кету және жүрекке түсетін салмақ. 103-ке хабарласып, бригада келгенше өзіңізге қауіпсіз нәрсені істеңіз.
- Салқын, тыныш жерге апарыңыз, жарық пен дыбысты бәсеңдетіңіз, артық киімін шешіңіз.
- Мойнына, қолтығына және шап аймағына дымқыл салқын сүлгі қойып салқындатыңыз, желпіңіз. Мұзды ванна мен суық душ қауіпті.
- Адам есінде болып, жұта алса, суды литрлеп емес, аз-аздап беріңіз.
- Сабырмен, қысқа сөйлеңіз, сандырағымен дауласпаңыз, күшпен ұстамаңыз. Ол өзіне немесе сізге қауіпті болса — қауіпсіз қашықтыққа шығып, 103 пен 102-ге хабарласыңыз.
- Құрысқанда: айналадағы қатты заттарды алып тастаңыз, басының астына жұмсақ нәрсе салыңыз, аузына ештеңе салмаңыз, қол-аяғын ұстамаңыз. Уақытты белгілеңіз. Құрысудан кейін — бүйірімен жатқызыңыз.
Шамадан тыс мөлшерде не істеуге болмайды: қауіпті аңыздар
| Аңыз | Неге қауіпті |
|---|---|
| Суық ваннаға салу немесе мұздай су құю | Есінен танған адам тұншығып қалуы мүмкін; кенет салқындау жүрекке салмақ түсіреді |
| Бетінен шапалақтау, шымшу, ауыртып «есін жиғызу» | Тынысты жақсартпайды, уақыт алады, жарақаттауы мүмкін |
| Тұрғызып, жүргізу | Адам құлап, басын соғып алуы мүмкін; жүргеннен тыныс қалпына келмейді |
| Кофе, энергетик немесе «оянсын деп басқа есірткі» беру | Стимулятор опиоидтар мен седативтік заттардың әсерін жоймайды, бірақ жүрекке салмақ қосады |
| Сүт, тұзды су ішкізу, құстыру | Жартылай ұйқыдағы адам құсықты тыныс жолына жұтып алуы мүмкін |
| «Ұйықтап тұрсын» деп қалдыру | Опиоидтар мен седативтік заттарда тыныс дәл ұйқыда баяулайды; қор ету тыныстың басылуының белгісі болуы мүмкін |
Налоксон: бұл не және оны кім қолданады
Налоксон — опиоидтардың әсерін тез басып, опиоидтардың шамадан тыс мөлшерінде тынысты қалпына келтіретін дәрі. Оны жедел жәрдем бригадалары қолданады; кейбір елдерде оны опиоид қолданатын адамдар мен олардың жақындарына да береді. Қазақстанда налоксонның аурухана сыртында қолжетімділігі әртүрлі — бұл туралы дәрігерден нақтылауға болады.
- Налоксон тек опиоидтарға әсер етеді. Опиоидсыз стимуляторлардың, алкогольдің немесе седативтік заттардың шамадан тыс мөлшерінде ол көмектеспейді, бірақ зиян да келтірмейді.
- Налоксонның әсері опиоидтың әсерінен ертерек бітіп, адам қайта дем алуды тоқтатуы мүмкін. Сондықтан налоксоннан кейін медиктер мен бақылау міндетті түрде керек.
- Опиоидқа тәуелді адамға налоксон енгізгеннен кейін «ломка» кенет басталуы мүмкін — бұл ауыр, бірақ әдетте өмірге қауіп төндірмейді; ең бастысы — оған «басу үшін» қайта қолдануға жол бермеу.
- Налоксон сізде болса және үйретілген болсаңыз, оны нұсқаулық бойынша қолданыңыз, бірақ 103-ті кез келген жағдайда шақырыңыз.
103 диспетчеріне не айту керек және неге ашық айту маңызды
- Нақты мекенжай, кіреберіс, қабат, домофон коды; бригаданы кім қарсы алады.
- Адамның жасы және сіз білетін аурулары бар ма.
- Сіздің ойыңызша, ол не, қанша және қашан қабылдады; алкоголь болды ма.
- Есінде ме, дем ала ма, ерні қандай түсті, құрысу болды ма.
- Сіз не істедіңіз: бүйірімен жатқыздыңыз, жүрек массажын бастадыңыз.
Көпшілігі салдарынан қорқып, не қабылданғанын жасырады. Бірақ дәрігерге бұл мәлімет емді таңдау үшін керек: опиоидтар, стимуляторлар және седативтік заттар кезіндегі көмек әртүрлі. Бригаданың міндеті — өмірді сақтау. Қаншалықты қорқынышты болса да, адамның өмірі кез келген салдардан маңыздырақ.
Шамадан тыс мөлшерден кейін: әрі қарай не істеу керек
Адам есін жиса да, ауыр шамадан тыс мөлшерден кейін оны әдетте ауруханада бақылауда қалдырады: зат көрінгеннен ұзағырақ әсер етуі мүмкін, ал бір рет шамадан тыс мөлшерді бастан кешкендерде келесісінің қаупі айтарлықтай жоғары. Төзімділік төмендегендіктен, үзілістен кейінгі бұзылу ерекше қауіпті. Бұл туралы толығырақ — «ломканы» басу: қанша созылады және неден қауіпті мақаласында.
Өмірге қауіп енді жоқ, бірақ адамның халі ауыр болса — үрей, ұйқысыздық, сырқырау, жүрек айну, — наркологты үйге шақыруға болады: Талдықорғанда есірткіден уланғанда тамшылатқыш немесе Алматыда, 35 000 ₸-ден, және Талдықорғанда наркологтың шұғыл келуі немесе Алматыда, 12 000 ₸-ден. Анонимді әрі тәулік бойы; телефонда жедел жәрдем керек белгілерді естісек, тура айтамыз.
Жедел жәрдем мен үйге дәрігердің қайсысын таңдарыңызды білмесеңіз, жедел жәрдемді қашан, наркологты қашан шақыру керек мақаласын қараңыз. Ал жақыныңыз қолданады деп тек күдіктеніп жүрсеңіз, есірткі қолдану белгілерінен бастаңыз.