Алкогольден улану: не істеу керек, алғашқы көмек және белгілері

Алкогольден улану — қандағы этанол тым көп болып, мидың жұмысын баса бастаған жағдай: тыныс баяулайды, дене қызуы төмендейді, жөтел сияқты қорғаныс рефлекстері жоғалады. Бұл той, үйлену тойы, туған күннен кейін, күшті ішімдікті тез ішкенде, аш қарынға немесе дәрімен бірге ішкенде болады. Сирек ішетін адам да улануы мүмкін.

1. 1Адамның жауап беретінін тексеріңізАтын қатты атап шақырыңыз, иығынан сілкіңіз. Көзін ашып, түсініксіз болса да жауап берсе — бұл жақсы белгі. Жауап бермесе, бірден келесі қадамға көшіңіз.
2. 2Тынысын қараңызБетіне еңкейіп, 10 секунд кеудесінің көтерілгенін бақылаңыз, тынысын тыңдап, бетіңізбен сезіңіз. Сирек, қырылдаған тыныс немесе үзіліс болса — бірден 103-ке қоңырау шалыңыз.
3. 3Бүйірімен жатқызыңызАдам дем алып жатса, бірақ ұйқылы немесе есінен танып қалса, оны бүйірлік қауіпсіз қалыпқа аударыңыз — қалай істеу керегі төменде көрсетілген. Шалқасынан жатса, құсығына тұншығып қалуы мүмкін.
4. 4103-ке немесе дәрігерге хабарласыңызКез келген қауіпті белгі болса — бірден 103. Адам есінде болып, бірақ қатты құсып жатса және шамаңыз келетініне сенімді болмасаңыз, дәрігерге қоңырау шалып, жағдайын сипаттаңыз.
5. 5Жылы жабыңыз және жалғыз қалдырмаңызУланғанда дене тез суынады. Көрпемен жабыңыз, бірақ грелкамен жылытпаңыз және ыстық ваннаға салмаңыз. Қасында бір сау, ішпеген адам отырып, бірнеше минут сайын тынысын тексеріп отыруы керек.
6. 6Дәрігерге қажет мәліметті жинаңызНе және қанша ішті, қашан, таблетка ішті ме, жүрек аурулары, қант диабеті, эпилепсия бар ма. Бөтелкені сақтап қойыңыз, әсіресе ішімдік күмәнді болса.

Мас адам шулайды, сөзін шатастырады, теңселеді, бірақ сұраққа жауап береді және сілкісе оянады. Уланғанда бұған басылу белгілері қосылады: ол ұйықтап қалып, жауап бермейді, терісі суық әрі жабысқақ, тынысы баяулайды. Екеуінің шекарасы бұлыңғыр, сондықтан оның «әдетте қанша ішетініне» емес, тынысы мен жауап беруіне қараңыз.

Бұл қалып тыныс жолдарын қорғайды: тіл кейін кетпейді, ал құсық өкпеге емес, ауыздан сыртқа ағады. Оны адам дем алып жатқанда, бірақ есінен танғанда немесе қатты ұйқылы болғанда қолданады.

1. 1Қасына тізерлеп отырыңызАдам шалқасынан жатыр. Өзіңізге жақын жақтағы қалтасынан телефон мен кілтті алыңыз, көзілдірігін шешіңіз.
2. 2Жақын қолын бір жаққа созыңызОны денеге тік бұрышпен, шынтағынан бүгіп, алақанын жоғары қаратып қойыңыз.
3. 3Алыс қолын бетіне қойыңызОны кеуде арқылы әкеліп, алақанының сыртын сізге жақын бетіне басыңыз. Сол жерде ұстап тұрыңыз.
4. 4Алыс аяғын бүгіңізЕкінші қолыңызбен сізден алыс аяғын тізесінен бүгіп, табанын еденге қойыңыз.
5. 5Бүйіріне аударыңызБүгілген тізесінен өзіңізге қарай тартыңыз — адам бетін сізге қаратып, бүйіріне аунайды. Бүгілген аяқ еденге тіреліп, етпетінен аударылып кетуге жол бермейді.
6. 6Тыныс жолдарын ашыңызБасын сәл шалқайтып, иегін көтеріңіз, ауызы сәл төмен қарап тұруы керек. Жәрдем келгенше тынысын тексеріп отырыңыз. 30 минуттан ұзақ күтуге тура келсе, абайлап екінші бүйіріне аударыңыз.

Адам дем алуды тоқтатса, оны шалқасынан аударып, 103-ке қоңырау шалыңыз да, жүрекке тікелей емес массаж жасай бастаңыз — диспетчер телефон арқылы қалай істеу керегін айтып отырады.

• «Ұйықтап тұрсын» деп шалқасынан жатқызып кетіп қалу. Бұл ең жиі кездесетін қауіпті қателік: адам ұйқыда құсығына тұншығып қалуы мүмкін.
• Суық душқа түсіру немесе мұздай су құю. Ол айықтырмайды, керісінше тоңуды күшейтеді, адам құлап, жарақаттануы мүмкін.
• Кофе немесе энергетик беру. Кофеин алкогольдің шығуын тездетпейді, ал жүрекке онсыз да ауыр.
• Ұйқылы немесе есі кіресілі-шығасылы адамды құстыру. Мұндай күйде аузына саусақ салу немесе тұзды су беру — құсықтың өкпеге түсуіне тура жол.
• «Жеңілдеу үшін тағы аздап», ұйықтататын, тыныштандыратын немесе ауырсынуды басатын дәрі беру. Алкогольмен бірге олар тынысты одан әрі басады, ал парацетамол бауырға жүктеме түсіреді.
• «Сергісін» деп пәтерді аралату немесе медиксіз көлікке отырғызып, бір жаққа апару.
• Нашар жұтынатын адамды күштеп тамақтандыру немесе көп сұйықтық құю.
• Дәл қазір ұрсу, ұялту, «тәрбиелеу». Әңгімені таңға қалдырған жөн, ал қазір адамның қауіпсіз болуы маңызды.

Этанолмен уланғанда белсендірілген көмір мен басқа сорбенттер аз көмектеседі: алкоголь тез сіңеді және олармен нашар байланысады. Олар бақылау мен дәрігердің көмегін алмастырмайды.

Метил спиртін иісі мен дәмінен кәдімгі спирттен ажырату мүмкін емес. Акцизсіз, «құйма», үйде жасалған алкоголь немесе техникалық сұйықтық ішкенде одан улануға болады. Қауіптісі — алғашқы сағаттарда адам жай мас сияқты көрінеді, ал ауыр белгілер этанол шығып кеткен соң, 12–24 сағаттан кейін және одан кешірек пайда болады.

• Көздің нашар көруі: тұман, жыпылықтау, көз алдында «қар», қарашықтың кеңеюі, соқырлық.
• Басының қатты ауыруы, бас айналу.
• Іштің ауыруы, жүрек айну және басылмайтын құсу.
• Ентігу, жиі әрі шулы тыныс.
• Сананың шатасуы, құрысу.
• Бір бөтелкеден ішкен бірнеше адамда ұқсас шағымдар.

Адам есінде болып, қайда екенін түсінсе, сұрақтарға жауап берсе және бір қалыпты дем алса, жеңіл улануды үйде еңсеруге болады. Алкогольдің шығуын ештеңемен тездету мүмкін емес: бауыр өз жылдамдығымен жұмыс істейді. Міндет — ағзаға осы сағаттарды асқынусыз өткізуге көмектесу.

• Бүйірімен жатқызыңыз немесе жартылай отырғызыңыз, қасына леген мен су қойыңыз.
• Құсу болмаса, суды немесе дәріханадағы ішетін тұзды ерітіндіні аз-аздан беріңіз. Күштеп ішкізбеңіз.
• Жылы жабыңыз, бөлмені желдетіңіз, бірақ тоңуға жол бермеңіз.
• Жүрек айну басылғанда сәл тәтті шай немесе сорпа беруге болады — бұл қандағы қантты ұстап тұрады.
• Алғашқы бірнеше сағатта әр 15–30 минут сайын адамды тексеріп, оятып, жағдайын сұраңыз.
• Таңертең — су, жеңіл тамақ, демалыс. Келесі күнді қалай өткізу керегі туралы тойдан кейінгі ауыр күй мақаласында толық жаздық.

Құсу бірнеше сағаттан ұзақ тоқтамаса және тіпті су да тұрмаса, үй құралдары жеткіліксіз: сұйықтықты көктамырға енгізу керек. Уланудың интоксикациядан айырмашылығы және оны қалай емдейтіні — алкогольдік интоксикация: белгілері мен емі мақаласында.

Ұзақтығы ішкен мөлшерге, салмаққа, жынысқа, бауырдың саулығына және адамның тамақ жегеніне байланысты. Орта есеппен ағза сағатына шамамен 0,1–0,15 промилле шығарады, сондықтан қатты уланғаннан кейін алкоголь қанда таңға дейін және одан да ұзақ сақталуы мүмкін.

Сау адамда жеңіл уланудың салдары әдетте 1–2 күнде өтеді. Ауыр улану қауіптірек: құсық өкпеге түскеннен кейінгі аспирациялық пневмония, тоңу, қандағы қанттың төмендеуі, жүрек ырғағының бұзылуы, панкреатит пен гастриттің өршуі, құлағанда алған жарақаттар. Оттегі ұзақ жетіспесе, ми зақымдануы мүмкін. Уланудан кейін іштің ауыруы, ентігу, жөтел немесе қызба басылмаса, дәрігерге қаралыңыз.

Аурулардың халықаралық жіктемесінің 10-қайта қаралуында (АХЖ-10, орысша МКБ-10) екі негізгі код бар. Дәрігердің қайсысын қоятыны жағдайға байланысты: ауруханадағы токсиколог әдетте T51.0, ал қауіпті асқынусыз мас күйде нарколог F10.0 деп жазады.

Жедел жәрдем 103 — өмірге қауіп болғанда: оянбайды, нашар дем алады, құрысады, метанолға күдік бар. «Белгі — қайда хабарласу» деген толық кесте жедел жәрдемді қашан, ал наркологты қашан шақыру керек мақаласында бар.

Үйге дәрігер аралық жағдайға сай келеді: адам есінде және қалыпты дем алады, бірақ тоқтаусыз құсады, қатты әлсіз, қан қысымы секіреді, ал сіз онымен таңға дейін қалудан қорқасыз. Дәрігер тексеріп, қан қысымын, тамыр соғысын және сатурацияны өлшейді, қажет болса ЭКГ түсіреді және тамшылатқыш қояды: тұзды ерітінділер, дәрумендер, құсуға қарсы және бауырға арналған дәрілер. Аурухана керек екенін көрсе, мұны ашық айтады.

Біз тәулік бойы және анонимді келеміз: Талдықорғанда алкогольден уланғанда тамшылатқыш және Алматыда уланғанда тамшылатқыш — 20 000 ₸-ден, сондай-ақ Талдықорғанда наркологты шұғыл шақыру және Алматыда үйге нарколог. Телефон арқылы кеңес тегін, бағасын шыққанға дейін айтамыз.