Алкогольдік интоксикация: белгілері, дәрежелері, емі және не істеу керек
Алкогольдік интоксикация — ағзаның этанолмен және оның ыдырау өнімдерімен улануы: құсу, әлсіздік, жүрек соғуы, қан қысымының секіруі, ал үлкен мөлшерде — сана мен тыныстың басылуы. Жеңіл интоксикация су, ұйқы және тыныштық болса, бір тәулікте өзі өтеді; құсу тоқтамаса, адам әлсіресе немесе бірнеше күн қатарынан ішсе, тамшылатқыш керек. Оянбаса, нашар дем алса, құрысса — бірден 103.
Intomed редакциясы · · 9 мин оқу
Қысқаша
- Алкогольдік интоксикация жедел — бір дастарқаннан кейін — және ұзаққа созылған, бірнеше күн ішкеннен кейін болады; соңғысында уланудың үстіне сусыздану мен тоқтату синдромы қосылады.
- Мастық дәрежесі шамамен қандағы алкоголь деңгейіне сай келеді: 0,5–1,5 ‰ — жеңіл, 1,5–2,5 ‰ — орташа, 2,5–3 ‰-ден жоғары — ауыр, кома қаупімен.
- Бауырдың алкогольді шығаруын тездету мүмкін емес, бірақ тамшылатқыш сұйықтықты толтырып, құсуды тоқтатады және жүрек пен жүйке жүйесін қорғайды.
- Жеңіл интоксикация әдетте 12–24 сағатта өтеді, запойдан кейін қалпына келу 3–7 күн алады.
- Алкогольдік интоксикациядан өлуге болады: тыныстың тоқтауынан, құсықтың өкпеге түсуінен, тоңудан немесе қандағы қанттың төмендеуінен.
- АХЖ-10 бойынша жедел алкогольдік интоксикация F10.0, этанолдың уытты әсері T51.0 деп кодталады.
Алкогольдік интоксикация дегеніміз не
Бауыр алкогольді тұрақты жылдамдықпен залалсыздандырады — ересек адамда орта есеппен сағатына шамамен 0,1–0,15 промилле. Одан артық ішілгені қанда қалып, миға, жүрекке, тамырларға және асқазанға әсер етеді. Этанол жолай ацетальдегидке айналады — бұл спирттің өзінен де уытты зат, жүрек айну, бас ауруы және жүрек соғуы соның әсерінен болады.
Дәрігерлер екі ұқсас жағдайды ажыратады. Жедел интоксикация — бір кештен кейінгі мастық пен улану: туған күн, той, корпоратив. Ұзаққа созылған интоксикация бірнеше күн ішкеннен кейін болады: алкогольдің әсеріне сусыздану, калий мен магнийдің жоғалуы, B тобы дәрумендерінің жетіспеуі және бауырға түсетін жүктеме қосылады. Адам осындай кезеңнен кейін кенет ішуді тоқтатса, абстиненттік синдром қосылады, ал біреуін екіншісінен дәрігерсіз ажырату қиын.
Аш қарынға, тез ішкенде, сусындарды араластырғанда, алкогольді ұйықтататын, тыныштандыратын немесе ауырсынуды басатын дәрілермен бірге қабылдағанда, жүрек, бауыр аурулары, қант диабеті болса, жасөспірімдер мен егде адамдарда ауыр интоксикация қаупі жоғары.
Алкогольдік интоксикацияның белгілері
- Асқазан жағынан: жүрек айну, құсу, іштің жоғарғы бөлігінің ауыруы, тәбеттің болмауы.
- Жүйке жүйесі жағынан: бас айналу, қимыл үйлесімінің бұзылуы, түсініксіз сөйлеу, тежелу немесе, керісінше, қозу, ұйқышылдық.
- Жүрек пен тамыр жағынан: тамырдың жиі соғуы, қан қысымының секіруі, кейде төмендеуі, жүрек ырғағының үзілуі.
- Жалпы: әлсіздік, шөлдеу, ауыздың құрғауы, терлеу немесе терінің суық әрі жабысқақ болуы, қалтырау.
- Запойдан кейінгі ұзаққа созылған интоксикацияда — қолдың дірілдеуі, ұйқысыздық, мазасыздық, іш ауыруының өршуі.
Жеке белгіге емес, жалпы жағдайға қарау маңызды: адам қаншалықты есінде, қалай дем алады және су ішкенде тұра ма. Сергек, сөйлеп отырған адамның құсуы жағымсыз, бірақ оятуға келмейтін тып-тыныс «ұйқыдай» қауіпті емес.
Промилле бойынша алкогольдік интоксикацияның дәрежелері
Промилле (‰) — бір литр қандағы таза алкогольдің грамы. Төмендегі сандар — жалпы бағдар: жиі ішетін адамда сол концентрацияда мастық жұмсақ көрінеді, ал жасөспірімде, егде немесе ауру адамда — ауырырақ. Бірақ қауіп сақталады: алкогольге үйренгендік тыныстың басылуынан қорғамайды.
| Қандағы деңгей | Дәрежесі | Әдетте қалай көрінеді |
|---|---|---|
| 0,5 ‰-ге дейін | Әлсіз әсер | Босаңсу, сөзшеңдік; реакция мен зейін әлдеқашан төмендеген |
| 0,5–1,5 ‰ | Жеңіл | Көтеріңкі көңіл, қатты сөйлеу, теңселу, қимыл үйлесімінің нашарлауы, өз күшін асыра бағалау |
| 1,5–2,5 ‰ | Орташа | Түсініксіз сөз, теңселіп жүру, жүрек айну мен құсу, ұйқышылдық, есте қалмау |
| 2,5–3 ‰ | Ауыр | Есеңгіреу, дерлік жауап бермейді, құсу, еріксіз зәр шығару, тоңу |
| 3 ‰-ден жоғары | Алкогольдік кома | Оянбайды, тынысы сирек, тамыры әлсіз; 4–5 ‰-ден жоғары — өлімге әкелуі мүмкін |
Үйде промиллені ешкім өлшемейді, сондықтан соңғы екі жолдағы белгілерге қараңыз. Адам дауыс пен жанасуға жауап бермесе, бұл енді «жай артық ішіп қойды» емес, 103-ке қоңырау шалуға себеп. Кімді шақыру керегін қалай тез шешуге болатыны — жедел жәрдемді қашан, ал дәрігерді қашан шақыру керек мақаласында.
Алкогольдік интоксикация: үйде не істеу керек
- Ішуді тоқтатыңызЖаңа мөлшермен «жазылу» — улануды көбейту деген сөз. Алкогольді үстелден алып, көзден таса қылыңыз.
- Бүйірімен жатқызыңызАдам ұйқылы болса, құсығына тұншығып қалмауы үшін тек бүйірімен жатып ұйықтауы керек. Мұны қалай істеу керегі қадам-қадаммен алкогольден улану: алғашқы көмек мақаласында.
- Сұйықтықты толтырыңызСу, қою емес шай, дәріханадағы ішетін тұзды ерітінді — әр 10–15 минут сайын аз-аздан. Бір жұтым судан да құсса, күштеп ішкізбеңіз.
- Жүрек айну басылғанда тамақтаныңызСорпа, күріш, ботқа, кептірілген нан, банан. Бұл интоксикация кезінде төмендеуі мүмкін қандағы қантты ұстап тұрады.
- Кез келген таблеткамен емделмеңізҰйықтататын, тыныштандыратын және күшті ауырсынуды басатын дәрілер алкогольмен бірге тынысты басады. Интоксикация кезінде парацетамол бауырға жүктеме түсіреді. Дәрі керек болса, дәрігерден сұраңыз.
- Адамды жалғыз қалдырмаңызАлғашқы сағаттарда қасында тынысын тексеріп, жағдайы нашарласа көмек шақыратын ішпеген адам болуы керек.
Алкогольдік интоксикацияны емдеу: тамшылатқыш және оның құрамы
Этанолға арнайы «антидот» жоқ, ешқандай ерітінді бауырды бірнеше есе тез жұмыс істеуге мәжбүрлемейді. Емнің мақсаты — ағзаның алкогольдің шығуын қауіпсіз күтуіне көмектесу: сұйықтық пен тұзды толтыру, құсуды тоқтату, қандағы қантты, жүрек пен жүйке жүйесін қолдау. Құсып жатқанда таблетка әсер етуге үлгермейді, сондықтан тамшылатқыш тезірек әрі болжамды әсер етеді.
| Құрамдас бөлік | Не үшін |
|---|---|
| Тұзды ерітінділер | Құсу мен термен жоғалған су мен тұзды толтырып, сусыздануды басады |
| Глюкоза | Қандағы қант деңгейін ұстап, қуат береді |
| B тобының дәрумендері | Жүйке жүйесін қорғайды, әсіресе бірнеше күн ішкеннен кейін |
| Гепатопротекторлар | Бауырды қолдайды |
| Құсуға қарсы дәрілер | Ағза сұйықтықты жоғалтуды тоқтатуы үшін құсуды басады |
| Жүрек пен қан қысымына арналған дәрілер | Көрсеткіш бойынша — қан қысымы секіргенде және ырғақ бұзылғанда |
| Тыныштандыратын және ұйықтататын дәрілер | Тек тексеруден кейін дәрігердің тағайындауымен — қатты мазасыздық пен ұйқысыздықта |
Құрамы мен енгізу жылдамдығын дәрігер тексеруден кейін таңдайды: сана, қан қысымы, тамыр соғысы, сатурация, қажет болса ЭКГ. Мұнсыз «танысының көмегімен» қойылған тамшылатқыш қауіпті болуы мүмкін, әсіресе жүрек пен бүйрек аурулары болса. Запойдан кейінгі тамшылатқыштың бір реттіктен айырмашылығын запойдан кейінгі тамшылатқыштың құрамы мақаласында талдадық.
Алкогольдік интоксикация қанша уақытқа созылады
Мерзімі ішкен мөлшерге, салмаққа, жынысқа, бауырдың саулығына және ішу қанша күнге созылғанына байланысты. Төменде ауыр аурулары жоқ адамдардың көпшілігіне арналған бағдар берілген.
| Жағдай | Әдетте қанша уақытқа созылады |
|---|---|
| Бір кештен кейінгі жеңіл интоксикация | 12–24 сағат, содан кейін 1–2 күн әлсіздік |
| Бірнеше рет құсумен өтетін орташа интоксикация | 1–2 тәулік; тамшылатқыштан кейін әдетте бірнеше сағатта жеңілдейді |
| 3–7 күн ішкеннен кейінгі ұзаққа созылған интоксикация | Тоқтату синдромын қоса алғанда 3–7 күн |
| Сананың басылуымен өтетін ауыр интоксикация | Ауруханада емдеу, қалпына келу — бірнеше күн |
Жүрек айну басылса да, ұйқы, тәбет және көңіл-күй бірден қалпына келмейді. Бір тәуліктен кейін құсу қайта басталса, іш қатты ауырса, тері сарғайса немесе сана шатасса — дәрігерге көріну керек.
Алкогольдік интоксикациядан өлуге бола ма
Иә. Алкогольдің үлкен мөлшері тынысты, жүрек соғуын және дене қызуын басқаратын ми орталықтарын басады. Адамдар көбіне тікелей «спирттің мөлшерінен» емес, оның салдарынан қайтыс болады: ұйқыда тыныстың тоқтауы, құсықтың өкпеге түсуі, далада тоңу, қандағы қанттың күрт төмендеуі, жүрек ырғағының бұзылуы, құлағанда алған жарақат.
- Алкоголь ұйықтататын, тыныштандыратын дәрілермен, опиоидтармен немесе басқа заттармен араласса, қауіп жоғары.
- Күшті ішімдікті тез әрі көп ішу қауіпті — бәске тігіп, «түбіне дейін», аш қарынға.
- Жасөспірімдер, егде адамдар, жүрек пен бауыр аурулары, қант диабеті барлар аз мөлшерден-ақ ауыр уланады.
- Жалған және белгісіз алкогольде метанол болуы мүмкін: ол аз мөлшерде де қауіпті.
Алкогольдік интоксикация: АХЖ-10 коды және ҚР хаттамалары
| Код | Атауы |
|---|---|
| F10.0 | Алкогольді қолданудан туындаған психикалық және мінез-құлықтық бұзылыстар: жедел интоксикация |
| T51.0 | Алкогольдің уытты әсері: этанол |
| T51.1 | Алкогольдің уытты әсері: метанол |
| F10.3 | Абстиненттік жағдай (тоқтату синдромы), запойдан кейін жиі қосылады |
Қазақстанда алкогольден туындаған психикалық және мінез-құлықтық бұзылыстарды, соның ішінде жедел интоксикация мен тоқтату синдромын анықтау мен емдеуді ҚР Денсаулық сақтау министрлігі бекіткен клиникалық хаттамалар реттейді. Олар жағдайдың ауырлығын қалай бағалау керегін, ауруханаға жатқызу қашан көрсетілетінін және дәрілердің қандай топтары қолданылатынын сипаттайды. Нақты дәрі мен мөлшерді дәрігер тексеруден кейін таңдайды — хаттама бойынша өз бетіңізше емделудің қажеті жоқ.
Дәрігерді қашан шақырып, үйде тамшылатқыш қою керек
Қауіпті белгілер болмаса, бірақ интоксикация өтпесе, үйге дәрігер керек: құсу бірнеше сағаттан ұзақ, су тұрмайды, қатты әлсіздік, жүрек соғуы, қан қысымының секіруі, бірнеше күн ішкеннен кейін денесі дірілдеп, ұйықтай алмайды. Дәрігер тексеріп, қан қысымын, тамыр соғысын және сатурацияны өлшейді, тамшылатқыш қояды және жағдай тұрақталғанша 1,5–2 сағат қасында болады.
Біз тәулік бойы, анонимді және есепке қоймай келеміз: Талдықорғанда алкогольдік интоксикация кезінде тамшылатқыш және Алматыда алкогольдік интоксикация кезінде тамшылатқыш — 20 000 ₸-ден. Бағасын шыққанға дейін телефонмен айтамыз, орнында ол өзгермейді. Аурухана керек белгілерді көрсек, ашық айтып, не істеу керегін бірге шешеміз.