Маскүнемдікке арналған AUDIT тесті: ДДҰ-ның 10 сұрағы, ұпай есептеу және нәтиженің мәні
AUDIT — соңғы бір жылда қалай ішкеніңіз туралы 10 сұрақтан тұратын Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының тесті. Шынайы жауап беріп, ұпайларды қосыңыз: 0–7 — төмен қауіп, 8–15 — қауіпсіз деңгейден жоғары ішу, 16–19 — зиянды ішу, 20 және одан көп — тәуелділік ықтимал, нәтижені наркологпен талқылаған жөн. Бұл скрининг, диагноз емес: ол қауіп деңгейін көрсетеді, ал түпкілікті қорытындыны дәрігер жасайды.
Intomed редакциясы · · 10 мин оқу
Қысқаша
- AUDIT-ті ДДҰ адамда алкогольді қауіпті, зиянды ішу немесе тәуелділік белгілері бар-жоғын тез тексеру үшін әзірлеген.
- Тест соңғы бір жыл туралы 10 сұрақтан тұрады, әр жауапқа 0-ден 4-ке дейін ұпай беріледі, ең көбі — 40.
- 8 және одан көп ұпай қауіпті немесе зиянды ішуді көрсетеді; әйелдер мен 65 жастан асқандар үшін шек төменірек — 7 ұпай.
- 20 және одан көп ұпай — ықтимал тәуелділікті анықтау үшін маманға жүгінуге себеп.
- Тесттегі бір «порция» — шамамен 10 грамм таза алкоголь: шамамен 250 мл сыра, 100 мл шарап немесе 30 мл арақ.
- 4–6 сұрақтарға берілген кез келген ұпай (тоқтай алмайсыз, міндетті орындамадыңыз, таңертең ішесіз) жалпы сома жоғары болмаса да, тәуелділіктің ықтимал белгілерін көрсетеді.
AUDIT тесті деген не және дәрігерлер оған неге сенеді
AUDIT (Alcohol Use Disorders Identification Test) Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының тапсырысымен жасалып, әртүрлі елдердің адамдарында тексерілген. Оны бүкіл әлемде терапевтер, наркологтар мен психологтар бір-екі минутта қауіп бар-жоғын түсініп, мәселені ерте сатыда өткізіп алмау үшін қолданады.
Тест үш бөліктен тұрады. 1–3 сұрақтар — қанша және қаншалықты жиі ішетініңіз туралы. 4–6 сұрақтар — тәуелділік белгілері туралы: бақылауды жоғалтасыз ба, таңертең ішесіз бе. 7–10 сұрақтар — алкогольдің сізге және жақындарыңызға қазірдің өзінде тигізіп жатқан зияны туралы.
Алкогольдің бір порциясы деп нені санау керек
2 және 3 сұрақтарда «порциялар» туралы айтылады. ДДҰ шамамен 10 грамм таза спиртті бір порция деп санауды ұсынады. Көлемі сусынның күшіне байланысты, сондықтан кестеге қараңыз.
| Сусын | Неше порция |
|---|---|
| Сыра 5%, 250 мл (стақан) | 1 порция |
| Сыра 5%, 0,5 л (бөтелке немесе банка) | 2 порция |
| Сыра 5%, 1,5 л | шамамен 6 порция |
| Шарап 12%, 100 мл (бокал) | 1 порция |
| Шарап 12%, 0,75 л бөтелке | шамамен 7 порция |
| Арақ немесе коньяк 40%, 30 мл (рюмка) | 1 порция |
| Арақ 40%, 100 мл | шамамен 3 порция |
| Арақ 40%, 0,5 л бөтелке | шамамен 16 порция |
Мысал: тойда әдетте 200 мл арақ ішсеңіз, бұл шамамен 6 порция; бір жарым литрлік сыра да шамамен 6 порция. Көпшілік қанша болатынына таң қалады — сондықтан тест «рюмканы» емес, порцияны санайды.
AUDIT тесті: 10 сұрақ және жауаптарға берілетін ұпай
Соңғы 12 ай туралы жауап беріңіз. Әр сұрақта бір жауапты таңдап, оның ұпайын (сызықшадан кейінгі сан) жазып алыңыз. Соңғы бір жылда мүлдем ішпеген болсаңыз, 1-сұраққа жауап беріп, бірден 9 және 10 сұрақтарға өтіңіз.
- 1. Құрамында алкоголь бар сусындарды қаншалықты жиі ішесіз?Ешқашан — 0; айына бір рет немесе одан сирек — 1; айына 2–4 рет — 2; аптасына 2–3 рет — 3; аптасына 4 рет және одан жиі — 4.
- 2. Ішетін күні әдетте неше порция алкоголь ішесіз?1 немесе 2 — 0; 3 немесе 4 — 1; 5 немесе 6 — 2; 7, 8 немесе 9 — 3; 10 және одан көп — 4.
- 3. Бір отырғанда 6 және одан көп порцияны қаншалықты жиі ішесіз?Ешқашан — 0; айына бір реттен сирек — 1; айына бір рет — 2; аптасына бір рет — 3; күн сайын немесе күн сайын дерлік — 4.
- 4. Соңғы бір жылда іше бастағаннан кейін тоқтай алмайтыныңызды қаншалықты жиі байқадыңыз?Ешқашан — 0; айына бір реттен сирек — 1; айына бір рет — 2; аптасына бір рет — 3; күн сайын немесе күн сайын дерлік — 4.
- 5. Соңғы бір жылда ішкеніңіздің салдарынан сізден әдетте күтілетін істі қаншалықты жиі орындамадыңыз?Ешқашан — 0; айына бір реттен сирек — 1; айына бір рет — 2; аптасына бір рет — 3; күн сайын немесе күн сайын дерлік — 4.
- 6. Соңғы бір жылда алдыңғы күні көп ішкеннен кейін есіңізді жию үшін таңертең ішуге қаншалықты жиі тура келді?Ешқашан — 0; айына бір реттен сирек — 1; айына бір рет — 2; аптасына бір рет — 3; күн сайын немесе күн сайын дерлік — 4.
- 7. Соңғы бір жылда ішкеннен кейін кінә немесе өкініш сезімін қаншалықты жиі сездіңіз?Ешқашан — 0; айына бір реттен сирек — 1; айына бір рет — 2; аптасына бір рет — 3; күн сайын немесе күн сайын дерлік — 4.
- 8. Соңғы бір жылда ішкеніңіз себепті алдыңғы кеште не болғанын қаншалықты жиі есіңізге түсіре алмадыңыз?Ешқашан — 0; айына бір реттен сирек — 1; айына бір рет — 2; аптасына бір рет — 3; күн сайын немесе күн сайын дерлік — 4.
- 9. Сіздің ішкеніңіздің салдарынан сіз немесе басқа біреу жарақат алды ма?Жоқ — 0; иә, бірақ соңғы бір жылда емес — 2; иә, соңғы бір жыл ішінде — 4.
- 10. Туысыңыз, досыңыз, дәрігер немесе басқа медицина қызметкері сіздің ішуіңізге алаңдады ма немесе азырақ ішуге кеңес берді ме?Жоқ — 0; иә, бірақ соңғы бір жылда емес — 2; иә, соңғы бір жыл ішінде — 4.
10 сұрақтың барлығы бойынша ұпайларды қосыңыз. Ең көбі — 40. Алғашқы үш сұрақты кейде тесттің қысқа нұсқасы (AUDIT-C) ретінде бөлек қолданады, бірақ толық нұсқа нақтырақ көрініс береді.
Қанша ұпай — нәтиже нені білдіреді
| Ұпай | Қауіп аймағы | Әдетте нені білдіреді | ДДҰ не ұсынады |
|---|---|---|---|
| 0–7 | I — төмен қауіп | Ішпейсіз немесе төмен қауіп шегінде ішесіз | Қауіптер және мүлдем ішуге болмайтын жағдайлар туралы білу |
| 8–15 | II — қауіпсіз деңгейден жоғары ішу | Болашақта денсаулыққа зиян келу қаупі | Ішуді қалай азайту туралы дәрігер кеңесі |
| 16–19 | III — зиянды ішу | Алкоголь қазірдің өзінде зиян тигізуі ықтимал, тәуелділік белгілері болуы мүмкін | Кеңес, қысқа консультация және бақылау |
| 20–40 | IV — ықтимал тәуелділік | Тәуелділік синдромының ықтималдығы жоғары | Диагностика және ем үшін маманға жолдау |
- Әйелдер мен 65 жастан асқан адамдар үшін ДДҰ 8 ұпайдың орнына 7 ұпай шегін қолдануға болатынын айтады: олардың ағзасы әдетте алкогольге сезімталырақ.
- 2 немесе 3 сұраққа 1 және одан көп ұпай — жалпы сома аз болса да, қауіпті деңгейде ішу.
- 4–6 сұрақтарға берілген кез келген ұпай, әсіресе «аптасына бір рет» және «күн сайын» жауаптары, басталып келе жатқан немесе қалыптасып қойған тәуелділікті көрсетеді.
- 7–10 сұрақтарға берілген ұпай алкогольдің қазірдің өзінде зиян келтіріп жатқанын білдіреді.
- 4–6 сұрақтар бойынша 2 және одан көп ұпай немесе 9 не 10 сұраққа 4 ұпай жиналса, ДДҰ нәтижені келесі, жоғарырақ аймаққа жатқызуға кеңес береді.
Алкогольге тәуелді екенімді қалай түсінемін
Тест қауіпті көруге көмектеседі, ал тәуелділікті дәрігерлер қабылдауда тексеретін белгілер бойынша анықтайды. Өзіңізге бірнеше адал сұрақ қойыңыз:
- Ниеттенгенімнен көп ішетін кезім жиі бола ма?
- Азайтуға немесе тастауға тырыстым ба — және болмады ма?
- Таңертең алкогольсіз қолым дірілдеп, мазасызданып, тек ішкеннен кейін жеңілдейтін кезім бола ма?
- Әсерін сезіну үшін маған қазір бір-екі жыл бұрынғыдан көбірек керек пе?
- Ішу үшін отбасынан, спорттан, кездесулерден, істерден бас тартамын ба?
- Денсаулыққа, үйге немесе жұмысқа қатысты мәселелер бола тұра ішуді жалғастырамын ба?
Үш және одан көп сұраққа «иә» деп жауап берсеңіз, бұл дәрігерге көрінуге маңызды себеп: дәрігерлер тәуелділік диагнозын қою үшін осыған ұқсас белгілер жиынтығын қолданады. Ол қалай дамитыны және тұрмыстық ішімдікке салынудан немен ерекшеленетіні — маскүнемдік сатылары мен белгілері мақаласында. Тәуелділік әрдайым күнделікті арақ болып көрінбейді: аз байқалатын түрлері туралы — сыраға тәуелділік және әйелдер маскүнемдігі туралы материалдар.
Нәтиже неге дәл болмауы мүмкін
- Адамдар азайтып айтуға бейім: «әдетте екі-үшеу ішемін», ал шын мәнінде бесеу. Тест тек шынайы жауапта жұмыс істейді — оны сізден басқа ешкім көрмейді.
- Біркелкі ішпесеңіз — бір ай ішпей, сосын бір апта күн сайын ішсеңіз, — жылдағы ең ауыр кезең туралы жауап беріңіз.
- Порцияны бәрі бірдей санамайды: мейрамханадағы шарап «бокалы» 150 мл да, 250 мл да болады.
- Тест дәрілерді, жүктілікті, бауыр мен жүрек ауруларын ескермейді — олар болғанда аз мөлшердің өзі қауіпті болуы мүмкін.
- Тестті басқа адамның — мысалы, күйеуіңіздің — орнына толтыру тек шамамен бағалау үшін жарайды: көп жауапты тек оның өзі біледі.
Нәтижемен не істеу керек
- 0–7 ұпайҚауіп төмен. Мүлдем ішуге болмайтын жағдайларды есте сақтаңыз: көлік жүргізгенде, механизмдермен жұмыс істегенде, жүктілік кезінде, алкогольмен үйлеспейтін дәрілер ішіп жүргенде. Тестті бір жылдан кейін немесе бірдеңе өзгерсе, қайта тапсырыңыз.
- 8–15 ұпайАзайтатын уақыт келді. Өзіңізге шек қойыңыз: бір отырғанда азырақ порция, аптасына ішпейтін күндер, «ұйқы үшін» және «күйзелістен» алкоголь жоқ. 1–2 айдан кейін тестті қайта тапсырыңыз.
- 16–19 ұпайАлкоголь қазірдің өзінде зиян тигізіп жатыр. Дәрігермен сөйлескен жөн: ол тәуелділік белгілері бар-жоғын түсінуге және ішуді қауіпсіз азайтуға көмектеседі.
- 20 және одан көп ұпайДиагностика үшін нарколог кеңесі керек. Күн сайын ішсеңіз, жалғыз кенет тастамаңыз — алдымен алғашқы күндерді қалай қауіпсіз өткізу керегін дәрігермен талқылаңыз.
Көпшілікті жария болу қорқынышы тоқтатады. Анонимді, есепке қоймай және жұмысқа хабарламай жүгінуге болады: Талдықорғанда анонимді наркологиялық көмек және Алматыда анонимді наркологиялық көмек. Телефон арқылы кеңес тегін, дәрігер үйге келе алады. Анонимділік қалай жұмыс істейтіні және «есеп» деген не екені — анонимді ем және наркологиялық есеп мақаласында.